Várfalvy Emőke: Nagy fogás Kisszékelyben

 

Illusztráció: Bezerédi Zsófia

 

Már hónapok óta vártam ezt a napot. Csak mama és én meg a tó, amiről annyit mesélt. A tó, amiből végre kifogom azt a halat. Legalább háromkilós lesz. Persze nem fogják elhinni, hogy ki tudtam húzni egy háromkilós halat. Jó, anyáék elhiszik majd, de anyáék mindenre azt mondják, hogy ügyes vagy, kisfiam.

Tami mama segít. Mindent, amit a horgászásról tudok, tőle tanultam. A háromkilósat is kifogjuk. Persze először meg kell találni a legjobb helyet. Mama tudja, hol van. Csak ne lenne ilyen meleg! A meleg nem jó. Lehet, nem lesz kapás, és akkor… Jövő héten a táborban ott lesz minden barátom az osztályból, és ha meglenne a hal...

Mama megállt.

Itt lesz a hely! Ahogy hunyorítja a szemét. Már biztosan látja, hogy hova fogjuk leszúrni a bottartót, és ez itt pont jó, mert bedobásnál semmibe sem akad bele a horog.

Mama leguggol, és int. Valamit lát. Amikor legutóbb kirándulni voltunk, pont ugyanígy intett, és akkor láttunk egy akkora szarvasbogarat, mint egy sportszelet. Olyan hosszú volt. És hatalmasak voltak a szarvai. Még sosem láttam ilyet, nálunk csak poloskák vannak a kertben, meg bodobácsok és persze hangyák. A hangyák néha a konyhába is bejönnek, amitől anya ideges lesz, és akkor egy jó ideig nagyon oda kell figyelni, hogy egy morzsa se essen le a tányérról. Mert a morzsa hangyacsali. Csak tudnám, honnan tudják a hangyák a kertben, hogy itt bent a konyhában a földön van egy pont akkora a morzsa, amit fel tudnak emelni, és el tudnak vinni! A NatGeón azt is mondták, hogy a hangya el tud cipelni egy nála sokkal súlyosabb morzsát is. Mindenki az oroszlánoktól, a cápáktól meg a T-Rextől van oda, pedig azok biztos nem súlyzóznak két oroszlánnal, cápával vagy T-rex-szel. Olyan kicsi karral nem is lehet súlyzózni. A cápának meg karja sincs. Na mindegy.

Odaguggolok a mama mellé. Ilyenkor csöndben vagyunk. Mama azt mondja, a csönd jó rejtőszín, ha bogarakat vagy kisebb állatokat akarsz megnézni munka közben. Mama egy levelet néz, oda is mutat, de nem is kellene mutatnia, látom.

Szitakötők! Ilyen óriásiakat még egyszer sem láttam, pedig horgászás közben mindig repked néhány körülöttünk. Az egyik zöld, a másik olyan színű, mint a falevelek ősszel, amiket a házunk előtt szoktunk összegyűjteni és zsákba tenni, ha már megtelt a komposzt. Elviszik a zöldkukások.

Fura, még sosem hallottam a szitakötők hangját. Olyanok, mintha beszélgetnének.

Berniczky Éva: Hol lakik a hóember? - Bezerédi Zsófia

(c) Bezerédi Zsófia

Hol lakik a hóember?


    Ficserke a déditől örökölte a két tucat zsebkendőt. Felcímkézett kartondobozban. Reszketeg kézzel írták rá: két tucat zsebkendő. És valóban, ott lapult a kockás, a csíkos, a pöttyös, a csöbrös, a piros, az epres, a kékes, a szedres, a halas, a tavas, a békás, a vadas, a dombos, a bokros, a barkás, a nyulas, a gólyás, a fehér, a havas, a szános, a lányos, a fiús, a lepkés, a hóemberes. Hiába. Ficserke papírzsepibe fújta az orrát. Ki játszik zsebkendősdit nyáron?

Wéber Anikó: Erdő a tó mélyén

Illusztráció: Bezerédi Zsófia

Kulcsszavak: arc, erdő, tó (бет, орман, көл)

Élt egyszer az erdő szélén, a patak partján egy fiatal lány. Reggelente korán kelt, bevetette fehérpaplanos ágyát, majd a kert végében csordogáló patakot követve kisétált a tópartra. Megmosta a kezét, megmosta az arcát, majd leült, és csak nézte, nézte a tó tükrét. A vízben megismétlődött a kinti világ. Az erdő, a fenyők, a zöld lombok a tóban még szebbnek tűntek, mint körülötte a parton. De a leggyönyörűbbnek az arcát látta. Míg a tóból nagy, csillogó szemek néztek rá vissza, addig az otthoni tükörben, az ablakokon, a patakban vagy a többiek tekintetében sápadt, komor arca volt. Ha elhagyta a partot, és visszament a faluba vagy az erdőbe, az emberek azt mondogatták, a lombok arról susogtak, a madarak azt csiripelték, hogy érte nem fog eljönni a királyfi fehér lovon. Senki sem viszi majd őt aranyos palotába. Ezért szeretett a lány inkább a tóparton ücsörögni. Hiszen a napsütötte hullámok más jövőt jósoltak neki. A víztükörben varázslatosnak látta magát.

Анико Вебер: Көл түбінің сиқыры

Суретші: Жофия Безереди

Негізгі сөздер: бет, орман, көл (arc, erdő, tó)

Ерте, ерте, ертеде, ну орманның шетінде, сылдырлап аққан бұлағы бар көл жағасында бір жас қыз өмір сүріпті. Ол күнде таңертең ерте тұрып, аппақ зығыр көрпесін жинап, бұлақты бойлай орман шетіндегі көлге баратын. Көл суына бетін жуып, судағы бейнесіне тамсана қарап отыратын. Су тұңғиығы оның айналасындағы әлемді мүлде өзгеше етіп көрсететін. Жасыл қарағайдың суға шағылысқан бейнесі шынайы өмірдегіден әлдеқайда әдемі, биік көрінетін. Ең кереметі, суға қараған сәтте қыздың өзінің келбеті де ерекше сұлуланып кететін. Судан оған ботадай мөлдір көзді, ақша бұлттай аппақ қыз қарап отыратын. Үйдегі айнадан оның жүзі мүлде басқа болып көрінетін. Оған үнемі  жүзін мұң басқан, көзінде жарқылы жоқ, боп-боз,  қыз қарап тұратын. Оның осындай сұрықсыз келбеті терезе әйнектерінен де, басқа адамдардың жанарынан да көрінетін.

Көлден кетіп, қыстаққа бет алған кезде адамдар сыбырлап, ағаштар шуылдап, құстар сұңқылдап: «бұл қызға ақ боз атты ханзада ешқашан келмейді, оны ешкім алтын сарайға алып кетпейді», - деуші еді. Міне, сол себепті де ол көл жағасында отырғанды ұнататын. Күн нұрына шомылған толқындар оған басқа болашақты көрсетуші еді. Ол судағы бейнесін қызықтап, бір ғажайыптың боларына сенетін.
«Шіркін, келбетім судағыдай сұлу болса ханзада келіп мені алып кетер еді-ау», - деп көлдегі бейнесінен көз алмай күрсінуші еді. Орманның судағы бейнесі де оған сондай керемет, тылсым құпияға толы көрінетін.
Бір күні ол көлге барып тұрмақ болып шешті. Әуелі еркелеген толқындарға тізесіне дейін кешіп барды да,  бірте-бірте тереңдей берді. Көл суы мойнына жеткен кезде терең тыныс алды да, суға басымен сүңгіп кетті. Бастапқыда су астында ауасыз жарты минут қана шыдағанымен, бірнеше күннен кейін ол демін екі минут бойы ұстап тұратын болды. Осылайша күн сайын суға сүңгіп, көп уақытын су астында өткізетін. Сөйтіп жүргенде орманға күз де келді. Ағаштар алтын, қоңыр, қызыл түсті қамқасын жамылды; емен жаңғақтары тарсылдап жерге төгілді; суық жел бұтақтарды шайқап, жапырақтарды үзді. Тіршілік дамыл тауып, қыстың келуін күтіп жатты. Алғашқы аязбен көлде мұз қатты, енді қыз көлге түсе алмайтын болды. Бірақ ол сонда да күн сайын көлге келіп, айнадай жылтыраған мұздағы бейнесіне қарауын қоймады. Бірақ аяз шымшылған беті қып-қызыл болып көрінуші еді. Енді ол көктемді асыға күтті. Міне, көптен күткен көктем де келді! Қыз көлге қайтадан келіп, уақытының көбін су астында өткізетін болды. Көл түбінен ол тойға баратын арудай жасанған сәнді ағаштарды тамашалап жүрді. Бұл кезде су астында бірнеше сағат жүзе алатын еді.
Жаз келіп, күн ысыған кезде ол көлге біржола көшіп келуді ұйғарды. Әуелі өзімен бірге біраз киімін алып келді. Содан кейін өзен түбіне тарағы мен әшекейлерін салатын сүйікті қобдишасын әкелді. Күн сайын үйдегі заттарды: ыдыстарын, үйдегі ұсақ-түйектерді, тіпті жиһаздарды көл түбіне тасыды. Сөйтіп көл астынан өзіне жаңа үй дайындап алды. Ол су астына айнасын да ала келді. Су астындағы айнадан оның келбеті жердегіге қарағанда әлдеқайда әдемі көрінетін. Қыз өте бақытты еді. Көл оның жаңа мекеніне айналды.
Ол көл түбінде екі жылға жуық тұрды. Ақыры көптен күткен ханзадасы да келді. Ханзада көлдің толқындарына сүңгіп, екеуі бірге жүзіп, бірге ойнай бастады. Қыз арманым орындалды деп қуанды. Тек күндердің бір күні ханзада оны өзімен бірге сарайына ертіп кеткісі келген кезде, жүрегі атқақтап «сарайда айна бар ма?» — деп сұрады.
– Қонақ күтетін және той кештерін өткізетін залдың қабырғасы айнадан жасалған, — деп масаттана жауап қатты ханзада.
– Қап! - деп күрсінді қыз.
– Уайымдама, ол жер саған ұнайды. Сарайдың маңында дәл осы жерден айнымайтын орман бар. Ол жерде өз үйіңдегідей жүресің, - деп оны тыныштандыруға тырысты. Бірақ бұл сөз қызды жұбата алмады.
– Ол жақта көл бар ма?
– Көл жоқ, - деді ханзада. – Бірақ сарай бағы мен орман арқылы өтетін өзен бар.
Қыз қорыққаннан дірілдеп кетті. Ол судан шықса келбетінің судағыдай әдемі болмайтынын білетін. Егер ханзада оны жек көріп кетсе ше? Бірақ ханзада айтқанынан қайтпай, «екеумізді ешкім де айыра алмайды» деп қызды көндіруге тырысты. Қыз оған сенді. Ханзаданың соңынан оның сарайы тұрған алыс орманға еріп барды. Сарайда олар керемет салтанатты үйлену тойын өткізді. Тойға ханзаданың достары мен туыстары келді. Барлығы дәмді ас ішіп-жеп, билеп, жеті күн, жеті түн көңіл көтерді. 
Бірақ үйлену тойынан кейін қыздың көңіл-күйі түсіп, жабырқай бастады. Ол күн сайын қабырғасы айнадан жасалған бөлмелерде серуендейтін. Қай жаққа қараса да ол өзінің бозарған әрсіз әлпеті мен жалынсыз көзін көретін болды. Оған өзінің ұсқынсыз кейпі ұнамайтын. Ол көлден көрінетін бейнесін сағына бастады. Судағы бейнем ғана нағыз сұлу еді, менің нағыз көркім сол еді деп аңсай бастады. Сарайда өзін бетперде киіп жүргендей сезінді. Өзінің шынайы бейнесі көлдің түбінде қалғандай.
Бастапқыда ол бұған назар аудармауға тырысқан. Өйткені ханзада оны сүйетін еді. Күн сайын оның сұлулығын айтып, құлағына сыбырлайтын. Бірақ қыз оның қызметшісінің көзінен үнемі «ханзада мынадай ұсқынсыз қызға қалай үйленді екен? Көзі соқыр болып қалған ба? Әлде мына қыз оны дуалап алған ба?» деген сұрақты оқитын.
Қыз бәрінен түңіліп кетті. Айнаға да, өзіне жақтырмай қараған сұраулы жүздерге де назар аудармайтын болды. Өзгелердің көзқарасы мен айнаны қатты жек көрді.
Ақыры ханзадаға өзінің көлге кеткісі келетінін жасырмай айтты. Ханзаданың көңілі жабырқап қалды. Ол қызбен бірге кете алмайды. Сарайда қалуы керек. Көл түбінде жүріп ел басқара алмайды ғой. Ол қызды сарайда қалдыру үшін барлық жағдайды жасаймын деп уәде берді. Сарайдағы бар айнаны алып тастады, барлық қызметкерді қуып жіберді. Бірақ бәрі бос әурешілік болды, қызды ешнәрсе ұстап тұра алмады. Ол өзінің сұлу жүзін көргісі келді.
Қыз көлдегі бейнесін сағынып, құсалана бастады. Ақыры жылай-жылай ханзадасымен қош айтысып, орманнан өтіп, тау асып, даланы артқа тастап үйіне оралды. Содан кейін бірден көлге тартты. Суға сүңгіп жүзе жөнелді.
Содан бері ол көл түбін мекен етеді. Таң атқаннан кеш батқанша өзінің судағы бейнесіне, аспанға, орманға, жыл мезгілдерінің ауысуына қарап отырады. Бүкіл әлемге көлдің тұңғиығынан көз тігеді.

Аудармашылар: Кинга Людвик-Титтел, Мира Сембайқызы. Редактор: Ділдар Мамырбаева

Дуйсебай Нұрайым: көл (tó)

Ассоль Сас: айна (tükör)

Bogyók ághegyen / Бұтақ ұшындағы жидек

 

Miklya Emese Sára: Csipkebogyó / Эмеша Шара Микя: итмұрын

Bódi Kati: Ág / Кати Боди: бұтақ

Bezerédi Zsófia: Som / Жофия Безереди: қызыл тал

Bezerédi Zsófia: Galagonya / Жофия Безереди: долана

Bezerédi Zsófia: Csipkebogyó / Жофия Безереди: итмұрын

Molnár Krisztina Rita: Két esti hold térdzokniban

Illusztráció: Bezerédi Zsófia

       Federico García Lorca Két esti hold című kötetét édesanyámtól kaptam nyolcéves koromban. Mikulás-ajándékul. Már a borítója, a kötet vékonysága, könnyűsége érzékeltette velem, hogy ez más lesz. Nem mesekönyv, hanem verseskötet. Persze kaptam én máskor is versesötetet, ott sorakoztak a mesék és gyerekregények között az asztalom fölötti polcon – mennyire büszke voltam a saját könyveimre! – Weöres Sándor gyerekversei, a Ha a világ rigó lenne, Pilinszky Jánostól A nap születése, Nemes Nagy Ágnes Mennyi minden című kötete, aztán a remek antológia, a Bóbita álmos. De a Két esti Hold mégis más volt, mint a többi.
       A karcsú kötet versei andalúz lovasokról, narancsligetekről, párducfoltos lovakról szóltak egy másik, eddig nem ismert hangon, arról, hogy „Halott, halott a hold ma”, hogy „A délután tévedésből hidegbe öltözött.” és hogy „Egy fiú hangja elveszett.”
       Ismeretlen tájakra és mélységekbe húztak ezek a titokzatos versek, vagyis nem! Nagyon is ismertem, felismertem őket. Csakhogy nem máshonnan – belülről tudott érzésekre és vidékekre ámultam rá García Lorca dalait olvasva.
       Ma, amikor rendkívüli figyelem irányul arra, hogy egy szöveget hány éves gyerek olvashat már, még nagyszerűbb, hogy a Móra Kiadó ezeket az andalúziai költő által egyáltalán nem gyerkeknek írt verseket 1975-ben gyerekkötetbe szerkesztette. Hiszen zenéjük egyetemes, kimondhatatlan sűrűségű, sokszor sötét, máskor holdfénytől vagy kínzó naptól sugárzó hangulatai és olykor szürreális képei épp kifejtetlenségük révén hatottak rám akkora erővel.
       Délutánonként besütött a szobámba a nap. A könyvvel a kezemben üldögéltem a gangra nyíló ablak előtt. A vastag téli fénynyalábban az apró porszemek Brown-mozgásának táncát bámultam, aztán visszabújtam a kötetbe. Biztosan tudtam, hogy semmi mást nem akarok egész életemben, csak ezt. Hogy az „ez” pontosan mit jelentett, nem fogalmaztam meg, de az írásra gondoltam, arra, hogy bár még egy verset sem írtam életemben, én is költő vagyok, tehát ezt szeretném. Költő lenni és verseket írni. Nagyon erős felismerés volt. Aztán elmúlt, mert teljeséggel hihetetlennek tűnt, hogy én, aki ott ülök kockás szoknyában és térdzokniban egy kék-sárga pléddel letakart ágyon, valaha képes lehetnék erre. Én, aki azt sem tudom, mi az a narancsliget. Akkoriban jó, ha Mikuláskor kaptunk az öcsémmel egy-egy szem narancsot. Csak a Városligetet ismertem, de ott se olajfák, se tenger, nem jártak lovasok sem.
       Hogy miért épp García Lorca versek és miért nem Weöres Sándor, Pilinszky, Nemes Nagy Ágnes versei hozták a – hosszú időre zárójelbe tett – felismerést, hogy költő vagyok, nem tudom. Hiszen, az ő verseiket is tudom fejből a mai napig, lüktetésük, kötői hagjuk megkerülhetetlen talaja lett a kortárs költészetnek. Persze a Két esti hold verseiben magyar költők hangja is hallatszik, műfordításaikkal András László, Eörsi István, Jékely Zoltán, Nagy László, Rab Zsuzsa, Somlyó György, Tótfalusi István, Végh György és Weöres Sándor is hozzájárultak a kötethez.
       Arról még szólnom kell, hogy a könyvet a költő eredeti rajzai, finom vonalú, rejtélyes képei illusztrálják. Tavaly májusban – több mint négy évtizeddel azután, hogy nyolcévesen csupán tizenkilenc versén keresztül beleszerettem Federico García Lorca  költészetébe – eljutottam a versek és a költő szülőfödjére, láthattam a narancsligeteket, az olajfákat, a lovasokat, a córdobai lányokat és a házat, ahol alkotott. Egyfajta hazaérkezés-élmény volt számomra, amit azt hiszem – hiába olvastam később drámáit, további verseit, hiába tanultam róla az egyetemen –, a Két esti hold című kötet nélkül biztosan nem éltem volna át.

a szerző kedves kötetével